Jouw rol vervullen zonder jezelf te verliezen

Toewijding aan ons werk of de rol die we hebben kan fijn zijn, tenzij we daarin de verbinding met onszelf verliezen. Juist als de prestatiedruk hoog is en er veel van je gevraagd wordt, wil je jouw rol op een gezonde manier kunnen blijven vervullen.

In de tijd dat ik op internationaal niveau badmintonde, was ik dag en nacht bezig met mijn sport. Die toewijding had iets prettigs. Ik hield van mijn sport en ik wist waar ik al die moeite voor deed, zeker als ik een lekkere wedstrijd had gespeeld. Wil je echt op topniveau komen, dan moet je daar al je energie op richten. Lex Coene, zelf ook een topbadmintonner in een eerdere generatie, zei ooit eens tegen me: “als je gaat relativeren, ben je verloren voor de topsport”.

De keerzijde van toewijding
Je kunt er enorm veel energie uit halen, maar de keerzijde van een beroep waarin dag en nacht toewijding wordt gevraagd, is dat je ook de verbinding met jezelf of je omgeving kunt verliezen. Ik herken het nodige in het verhaal van handbalster Yvette Broch. Ze haalde veel uit haar sportbeleving, maar raakte na jaren spartaans leven in de sportbubbel ook fysiek en mentaal uitgeput. Ze besloot te stoppen.

“Als sporter wordt er een schema voor je gemaakt van januari tot december. Dat schema volg je, zonder jezelf af te vragen of dat voor jou eigenlijk wel goed is. Je gaat maar door, je gaat maar door. Vanaf het moment dat ik op mijn negentiende naar Spanje ging, tot aan mijn 27ste.”

Zie het maar te doen; je volledige toewijding te geven aan iets dat heel belangrijk voor je is en waarin veel van je wordt gevraagd, zonder jezelf te verliezen.

Opgaan in je rol

Ik heb me jarenlang sporter gevoeld. De rol die we aannemen bepaalt hoe we onszelf en de wereld waarnemen. Bij een rol kunnen bepaalde houdingen horen, bewegingen, mimiek, stemgebruik, overtuigingen en gedragingen. In iedere rol druk je iets wezenlijks van jezelf uit. Daarnaast drukt ook de persoonlijkheid zich in de rol uit.

Kijk naar acteurs: de heersende Godfather, de stotterende koning, de verliefde boekverkoper… acteurs leven zich in in hun personage en het is hun professionaliteit om in en uit die rol te stappen.

Wanneer je helemaal in je rol opgaat, kun je bijna niet anders dan denken en bewegen vanuit die specifieke rol. Op dat moment identificeer je je ermee, met alle gedachten, overtuigingen en verwachtingen die je erin hebt aangenomen en de emoties en gevoelens die erbij horen. In zichzelf is daar niets mis mee. Totdat jij of jouw omgeving hierin ook de problemen en beperkingen ervaren. Of dat je niet meer weet wie je bent als de rol wegvalt.

Omgaan met verwachtingen en druk

“Als topsporter word je toch een beetje op een voetstuk gezet. Hoe geweldig het is dat je een bal goed kunt vangen en gooien en doelpunten kunt maken. Dat is natuurlijk ook zo, maar is het beter werk dan ander werk? Is het verheven boven bijvoorbeeld appels plukken? Nee, maar onbewust heb je daar toch vooroordelen over.”

Ik vind het mooi dat Yvette dit hardop zegt. Ten eerste dat ze erkent dat we vooroordelen kunnen hebben ten aanzien van de rollen die we tegenkomen en aannemen. En ten tweede dat deze vaak onbewust spelen. Als ik een militair tegenkom op straat, ga ik er onbewust al vanuit dat dit een sterk persoon is die kan vechten en ons kan verdedigen. En zie ik een arts in het ziekenhuis, dan ga ik ervan uit dat zij weet hoe zij mij beter kan maken. Verwachtingen en aannames worden alleen al opgeroepen door de kleding die bij een rol hoort. Stel je even voor wat het met jou doet als jouw arts niet in een witte jas maar in een militair outfit de wachtkamer binnenkomt…

Wat is jouw verwachting?
Wat is een overeenkomst tussen een topsporter, een arts en een militair? Je werkt in een context waarin de prestatiedruk hoog is. En anderen zien je doorgaans vooral in de rol die je op dat moment hebt. Dit geldt overigens in vele beroepen. Voor ons allemaal geldt: we zijn ook gewoon maar mens. Als we niet meer in staat zijn om te ervaren dat we een rol hebben, en niet uitsluitend die rol zijn, neemt onze bewegingsvrijheid af. De verwachtingen en aannames bepalen hoe we ons bewegen en omgaan met situaties. Er kunnen projecties mee gaan spelen. Vanuit de aanname ‘de toeschouwers verwachten dat ik win’ beweeg ik me heel anders in het veld dan dat ik vrij speel. Zijn het de toeschouwers of is het mijn eigen verwachting?

‘Ik heb het gevoel dat ik alles moet weten, omdat patiënten dat van mij verwachten.’
(arts in opleiding)
– ‘Ik ga tegenwoordig dag en nacht door, want juist nu rekenen mensen op mij.’
(manager in een zorggroep)
– ‘Ik durf het eigenlijk niet te zeggen, want ik wil geen mietje zijn.’
(politie-agent)
– ‘Ik kan niet meer, maar ik denk dat het hele kaartenhuis instort als ik me terugtrek.’
(directeur)
– ‘Ik heb tijd voor mezelf nodig maar ze kunnen niet zonder mij.’
(moeder van 3 kinderen)

Het is het verkennen waard in hoeverre de (extreme) druk of stress die je ervaart, voortkomt uit je omgeving of je feitelijke taken, en in hoeverre uit de aannames en verwachtingen die je verinnerlijkt hebt en jouw manier van omgaan daarmee. Vaak gaat het erom meer bewegingsruimte te vinden en andere manieren dan je tot nu toe kent, van waaruit je jouw rol op een gezonde manier kunt en wilt vervullen.

Je bent meer dan jouw rol

In de tweeënhalf jaar dat Yvette niet op het handbalveld stond leefde ze eigenlijk pas echt, zegt ze in Trouw. Inmiddels heeft ze vanuit een andere houding haar sport weer opgepakt:

“Ik train hard, maar ik word niet meer boos op mijzelf als ik een bal mis, of als ik verlies of als ik niet meer de snelste ben. Die druk is helemaal weg. Mijn ambitie is ook niet meer hetzelfde. Ik moest alles winnen, ik moest altijd de beste zijn. Nu geniet ik van het leven en daarnaast speel ik handbal. Toen was mijn leven handbal.”

De sport is hetzelfde gebleven. Maar innerlijk is Yvette veranderd. In plaats van dat ze geleefd wordt door haar rol en bijgaande verwachtingen, leidt ze nu anders haar leven. Binnen de ruimte die ze ervaart is ze ook topsporter. Met meer plezier en aandacht voor zichzelf. “De grootste les is naar mijzelf luisteren. Naar mijn gevoel en naar mijn lichaam. Mijn grenzen aangeven en vooral doen waar ik blij van word.”

Ik herken deze ontwikkeling ook in mijn eigen leven. Ik kan me nog steeds verbinden met de topsporter in mij. En ook met de coach in mij, de docent, trainer, vrouw, partner, het kind…

Meer keuze en flexibiliteit
Als je je bewust bent van jouw verwachtingen en manier van bewegen binnen een rol, en tegelijkertijd dat het leven en jij meer zijn dan dat, dan geeft dat vrijheid en rust. Je identificeert je niet met die ene identiteit en hoe (jij denkt dat) anderen naar jou kijken en over jou denken, en wat jij dan zou moeten doen. Je hebt meer keuze en flexibiliteit als je in staat bent je te verbinden met het volledige bewustzijn en potentieel waar je over beschikt, wat ver voorbij jouw rol gaat. Op die manier kun je meer spelenderwijs bewegen. Binnen de rol die je graag vervult en daarbuiten.

Dus hoeveel toewijding er ook nodig is, ik geloof dat op topniveau presteren ook prima kan als je weet te relativeren, en dat zo nu en dan afstand nemen van de rol die je hebt en erop reflecteren juist fijn en behulpzaam kan zijn.

Bronnen

– De les van handbalster Yvette Broch: luister naar je gevoel en je lichaam – Fred Buddenberg, Trouw 04-02-2021