Maak mentale begeleiding sexy

Op een hoog niveau je vak uitoefenen en ernaar streven het beste uit jezelf te halen geldt voor sporters, musici en dansers, en ook in veel andere vakgebieden. Op hoog niveau presteren betekent dat je om moet leren gaan met stress en druk. Of het nu druk is die je jezelf oplegt of vanuit de omgeving.

Voormalig topdarter Co Stompé stelt dat het mentale aspect een cruciale factor is. ‘Natuurlijk moet je ook talent hebben, maar 80% is mentaal in onze sport. Het brein is de baas’ (Trouw, 12-05-2016). Of je darter, balletdanser of zwemmer bent, je traint je suf om op de belangrijke momenten te laten zien wat je in je hebt. Het lijkt me logisch dat je dan ook je mentale vaardigheden traint, zeker als je je realiseert dat ze zo’n groot verschil maken in wat je doet.

Daar weet Stompé alles van. Zelf kon hij ook een pijltje gooien, zoals dat heet in vakjargon, maar op het moment suprême, als het écht moest, was hij vaak niet bestand tegen de druk (Trouw).

  • coaching mentale fitheid Food for Flow

Mentale fitheid: onderdeel van je professie

Hoe reageer je als je onder hoge druk staat? Hoe kun je adequaat met stress, gedachten en emoties omgaan? Mentale fitheid lijkt me onderdeel van je professie. Ik verbaas me dan ook over topsporters en andere performers die dit gedeelte van hun beroep nog altijd af te lijken doen.

Volgens Stompé rust er nog steeds een taboe op het gebruik van mentale begeleiders. ‘Sommige toppers ontkennen dat ze er gebruik van maken. Waarom, denk ik dan? Van Barneveld is een van de weinigen die er altijd open en eerlijk over is geweest.’

Mentale begeleiding klinkt ook niet erg sexy. Je zou al snel kunnen denken dat dit er is voor mensen die iets niet kunnen, ergens moeite mee hebben. Mentale begeleiding kan het beeld oproepen dat je psychisch niet goed genoeg functioneert, dat je ergens tekort in schiet en dat je die beperking moet zien op te lossen.

Een welkome voorsprong nemen

Een kwestie van betekenisgeving. Waar draait mentale begeleiding werkelijk om? Om het vergroten van je mentale vermogens en veerkracht, zodat je zo goed mogelijk kunt omgaan met alle prikkels die je op je af krijgt, innerlijk en van buitenaf.

Ik nodig alle performers en begeleiders uit om een positieve bril op te zetten, waardoor je het werken aan mentale vaardigheden ziet als een welkome voorsprong nemen in plaats van als een vermeende achterstand wegwerken. Afgelopen seizoen stelde Frank de Boer bij Ajax een focuscoach aan:

De Boer ziet de opstootjes in de verloren bekerklassieker tegen Feyenoord als perfect voorbeeld. ‘Dan kunnen sommige jongens daar nog een minuut of twee in blijven hangen. Maar je moet er na een paar seconden uit zien te komen. Je moet je focussen, je moet je inbeelden hoe een wedstrijd is. Dan heb je echt een voordeel. Je moet het allemaal al ingebeeld hebben, dan word je ook niet verrast.’ (Voetbalprimeur.nl, 30-10-2015)

Waar geloof je zelf in?

Behalve dat De Boer het nut van verbeelding voor sporters onderstreept, geeft hij met het aanstellen van een focuscoach ook een positieve betekenis aan mentale training. De naam focuscoach verwijst naar het gewenste effect. Welke van de twee formuleringen vind je het meest aantrekkelijk:

a) Je zoekt hulp bij een mentale begeleider omdat je je niet kunt concentreren.
b) Je werkt met een focuscoach om te leren hoe je je optimaal kunt concentreren.

Door positieve taal te gebruiken wordt het werken aan mentale vaardigheden een stuk aantrekkelijker. En als we terugkeren naar waar het om gaat, namelijk dat je als sporter, musicus of danser eruit wil halen wat erin zit, dan is het fijn om te ervaren dat er in het aangaan van die uitdaging mensen om je heen zijn die je daarin faciliteren. Je zoekt sparring bij mensen waarmee je een klik voelt en bij wie je datgene kunt leren wat je nodig hebt. Als de relatie werkt maakt het geen bal meer uit of diegene sportpsycholoog, mentale begeleider of focuscoach op zijn naambordje heeft staan.

‘Als darter kun je jezelf echt in de weg zitten”, weet Stompé. “Dan kun je hulp zoeken, maar daar moet je wel open voor staan. Ik heb het twee keer geprobeerd. Bij mij werkte het niet. Dan hoorde ik van zo’n psycholoog dat mijn lichaam en geest in balans met elkaar moesten zijn. Wat schiet ik daar nou mee op, dacht ik. Daar ga ik toch niet beter van gooien?’

Trek vooral gele sokken aan

Dat klopt. Als je er zelf niet in gelooft ga je er inderdaad niet beter van gooien. Ervan uitgaande dat het brein de baas is, lijkt het me nuttig om precies dit soort gedachten te onderzoeken. En inderdaad, daar moet je dan wel open voor staan. Je zou bijvoorbeeld kunnen onderzoeken of je vaker denkt in termen van ‘niet’. Waar schiet je wel iets mee op, waar denk je wel beter van te gaan gooien? Ga op zoek naar welke gedachten, gewoonten en handelingen iemand goed doen, ontdek wat wel en niet werkt. Dat is persoonlijk. Frank de Boer over de rituelen van tennisser Rafael Nadal:

‘Ik vind het irritant hoor, al die dingetjes van Nadal. Maar voor hem is het de manier om in z’n focus te komen, in z’n concentratie. Dat is zijn houvast. Daarmee heeft hij jarenlang op topniveau gepresteerd.’

In 2005 liep ik stage bij sportpsycholoog Wim Keizer en hij verwoordde het treffend: denk je dat je beter speelt door gele sokken aan te trekken? Trek dan vooral gele sokken aan. Overtuigingen liggen aan de basis van gedachten, emoties, gedrag en daarmee je prestaties. Overtuigingen over wie je bent, wat je zou moeten kunnen, wanneer iets goed is, wat nastrevenswaardig is. Wat haalbaar is.

De weg naar de optimale prestatie

De weg naar de optimale prestatie kun je gebruiken als leertraject, om jezelf te ontwikkelen en je mentale vermogen te vergroten, zodat je adequaat met uitdagingen om kunt gaan en plezier houdt in wat je doet. Daar heb je niet alleen tijdens de prestatie profijt van maar ook in de rest van je leven. Je zorgt ervoor dat je niet alleen leeft voor je sport, maar vooral ook sport (danst, zingt, werkt) om te leven.

Ilse Vooren | 31-05-2016

Meaningful Work

Wat betekent het en wat kun je als organisatie doen? In juni 2018 organiseerde de Vrije Universiteit Amsterdam in samenwerking met Resilians en Food for Flow het derde internationale symposium Meaningful Work, dit keer in het kader van Duurzaamheid.

Wetenschappers van over de hele wereld verzamelden zich om uit te wisselen over dit onderzoeksgebied. De tweede dag schoven leiders uit internationale bedrijven aan, om met elkaar vanuit zowel wetenschappelijk als praktisch perspectief te kijken naar actuele vraagstukken op de werkvloer. Een weergave van de uitkomsten vind je in dit whitepaper.

Wat kun je als organisatie doen?

Lees de laatste inzichten en tips in Meaningful Work.

Meaningful Work | Ilse Vooren & Merlijn Koch | Symposium VU 2018