mentale begeleiding Food for Flow

Maak mentale begeleiding sexy

Als je op een hoog niveau je vak uitoefent, streef je er vaak ook naar het beste uit jezelf halen. Dit geldt voor sporters, musici en dansers, en bijvoorbeeld ook voor artsen en politieagenten. Op hoog niveau presteren betekent dat je om moet leren gaan met stress en druk. Of het nu druk van binnenuit is, die je jezelf oplegt, of vanuit de omgeving.

Voormalig topdarter Co Stompé stelt dat het mentale aspect een cruciale factor is in de dartsport. ‘Natuurlijk moet je ook talent hebben, maar 80% is mentaal in onze sport. Het brein is de baas.’ (Trouw, 12-05-2016) Of je darter, balletdanser of zwemmer bent, je traint je suf om op de belangrijke momenten te laten zien wat je in je hebt. Het lijkt me logisch dat je dan ook je mentale vaardigheden traint, zeker als je je realiseert dat ze zo’n groot verschil maken in wat je doet. Je krijgt vroeg of laat te maken met moeilijke omstandigheden, teleurstellingen en prestatiedruk en het is nu juist de sport om daar adequaat mee om te gaan. Daar weet Stompé alles van. Zelf kon hij ook een pijltje gooien, zoals dat heet in vakjargon, maar op het moment suprême, als het écht moest, was hij vaak niet bestand tegen de druk. (Trouw)

Onderdeel van je professie

Hoe reageer je als je onder hoge druk staat? Wat voor gedachten en gevoelens spelen er op? Hoe kun je adequaat met stress, gedachten en emoties omgaan, zodat je deze factoren tot energiebronnen kunt transformeren in plaats van dat je ze als hinderlijk ervaart? Voor iedereen die zich in zijn eigen vakgebied op hoog niveau wil manifesteren, lijkt het me behalve noodzakelijk ook gewoon enorm interessant om zichzelf te ontdekken en te versterken op mentaal vlak. Het lijkt me onderdeel van je professie. Ik verbaas me dan ook over topsporters en andere high-performers die dit gedeelte van hun beroep nog altijd onder tafel lijken te moffelen.

Volgens Stompé rust er nog een taboe op het gebruik van mentale begeleiders. ‘Sommige toppers ontkennen dat ze er gebruik van maken. Waarom, denk ik dan? Van Barneveld is een van de weinigen die er altijd open en eerlijk over is geweest.’

Nu kan ik me voorstellen dat veel sporters ‘mentale begeleiding’ niet erg sexy vinden klinken. Bij een mentale begeleider zou je al snel kunnen denken dat deze er is voor de mensen die iets niet kunnen, ergens moeite mee hebben. Mentale begeleiding kan het beeld oproepen dat je psychisch niet goed genoeg functioneert, dat je ergens tekort in schiet en dat je die beperking moet zien op te lossen.

Een welkome voorsprong nemen

Zoals bij alles kom ik ook hier op de kwestie van framing en betekenisgeving. Waar draait mentale begeleiding werkelijk om? Om het vergroten van je mentale vermogens en veerkracht, zodat je zo goed mogelijk kunt omgaan met alle prikkels die je op je af krijgt, innerlijk en van buitenaf.

Ik nodig alle high-performers en begeleiders uit om een positieve bril op te zetten, waardoor je het werken aan mentale vaardigheden ziet als een welkome voorsprong nemen in plaats van een vermeende achterstand wegwerken. Afgelopen seizoen stelde Frank de Boer bij Ajax een focuscoach aan:

De Boer ziet de opstootjes in de verloren bekerklassieker tegen Feyenoord als perfect voorbeeld. ‘Dan kunnen sommige jongens daar nog een minuut of twee in blijven hangen. Maar je moet er na een paar seconden uit zien te komen. Je moet je focussen, je moet je inbeelden hoe een wedstrijd is. Dan heb je echt een voordeel. Je moet het allemaal al ingebeeld hebben, dan word je ook niet verrast.’ (Voetbalprimeur.nl, 30-10-2015)

Positieve taal hanteren

Behalve dat De Boer het nut van verbeelding voor sporters onderstreept, geeft hij met het aanstellen van een ‘focuscoach’ ook een positieve betekenis aan mentale training. Hij benoemt namelijk het voordeel dat je ermee behaalt. De naam focuscoach verwijst naar het gewenste effect. Test het volgende eens. Welke van de twee formuleringen vind je het meest aantrekkelijk:

a) je zoekt hulp van een mentale begeleider omdat je moeite hebt om je te concentreren
b) je werkt met een focuscoach omdat je wilt leren hoe je je optimaal kunt concentreren.

Slechts een paar woorden waar eenzelfde inhoud achter kan schuilen, maar de formulering maakt verschil. En niet alleen voor voetballers of darters. Door bewust positieve taal te hanteren, wordt het werken aan mentale vaardigheden een stuk vanzelfsprekender en aantrekkelijker.

Waar geloof je zelf in?

En als we dan weer terugkeren naar waar het om gaat, namelijk dat je als sporter, musicus of danser eruit wil halen wat erin zit, dan is het fijn om te ervaren dat je die uitdaging niet in je eentje aangaat, maar dat er mensen om je heen zijn die je daarin faciliteren. Wat dat betreft mag het psychologische effect van taal belangrijk zijn, de persoon achter de functienaam is natuurlijk doorslaggevend. Je zoekt steun en sparring bij mensen waarmee je een klik voelt, die je vertrouwt en bij wie je datgene kunt leren wat jij nodig hebt om verder te komen. Als de relatie werkt, maakt het geen bal uit of diegene sportpsycholoog, mentale begeleider of focuscoach op zijn naambordje heeft staan.

‘Als darter kun je jezelf echt in de weg zitten”, weet Stompé. “Dan kun je hulp zoeken, maar daar moet je wel open voor staan. Ik heb het twee keer geprobeerd. Bij mij werkte het niet. Dan hoorde ik van zo’n psycholoog dat mijn lichaam en geest in balans met elkaar moesten zijn. Wat schiet ik daar nou mee op, dacht ik. Daar ga ik toch niet beter van gooien?’

Dat klopt. Als je er zelf niet in gelooft, ga je er inderdaad niet beter van gooien. Ervan uitgaande dat het brein de baas is, lijkt het me nuttig om precies dit soort gedachten te onderzoeken. En inderdaad, daar moet je dan wel open voor staan. Je zou bijvoorbeeld kunnen onderzoeken of je vaker denkt in termen van ‘niet’. Waar schiet je wel iets mee op, waar denk je wel beter van te gaan gooien? Ik vind het mooi om samen op zoek te gaan naar welke gedachten, gewoonten en handelingen iemand goed doen, te ontdekken wat wel werkt. Dat hangt af van de persoonlijkheid. Frank de Boer over de rituelen van tennisser Rafael Nadal:

‘Ik vind het irritant hoor, al die dingetjes van Nadal. Maar voor hem is het de manier om in z’n focus te komen, in z’n concentratie. Dat is zijn houvast. Daarmee heeft hij jarenlang op topniveau gepresteerd.’

In 2005 liep ik stage bij sportpsycholoog Wim Keizer. Hij verwoordde het treffend: als je denkt dat je beter speelt door gele sokken aan te trekken, dan moet je vooral gele sokken aantrekken. Je bewuste en onbewuste overtuigingen liggen aan de basis van je gedachten, emoties, gedrag en daarmee je prestaties. Overtuigingen over wie je bent, wat je zou moeten kunnen, wanneer iets goed is, wat nastrevenswaardig is. Wat haalbaar is.

De weg naar de optimale prestatie kun je gebruiken als leertraject, om jezelf te ontwikkelen en je mentale vermogen te vergroten, zodat je adequaat met uitdagingen om kunt gaan en plezier houdt in wat je doet. Daar heb je niet alleen tijdens de prestatie profijt van maar ook in de rest van je leven. Je zorgt ervoor dat je niet alleen leeft voor je sport, maar vooral ook sport (danst, zingt, werkt) om te leven.

Download artikel in PDF

Thema-avond Zin en prestatiedruk

06-02-2017

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *